Urineweginfectie

Wat is een urineweginfectie?

In het kort:

  • Bij een urineweginfectie is het slijmvlies aan de binnenkant van de urinewegen ontstoken.
  • Een infectie van de lagere urinewegen heet een blaasontsteking.
  • Een onbehandelde blaasontsteking kan leiden tot een nierbekkenontsteking.
  • Een urineweginfectie ontstaat door bacteriën, virussen en andere ziekteverwekkers.
  • Veelvoorkomende symptomen zijn vaak plassen, pijn bij het plassen en afwijkende urine.
  • Een lichte blaasontsteking gaat vaak vanzelf over, bij een zwaardere ontsteking is behandeling met antibiotica nodig.

Over een urineweginfectie

Urineweginfecties behoren tot de meest voorkomende infecties in het menselijk lichaam. De urinewegen bestaan uit: de nieren, urineleiders, de blaas en de urinebuis (plasbuis). De nieren filteren afvalstoffen uit het bloed en maken daar urine van. Vanuit iedere nier loopt een urineleider (ureter) naar de blaas. In de blaas wordt de urine tijdelijk opgeslagen totdat je naar het toilet gaat. De blaas mondt uit in de urinebuis (urethra), die de urine naar buiten brengt.

De urinewegen zijn aan de binnenkant bedekt met een laagje slijmvlies. Bij een urineweginfectie is dit laagje ontstoken. Een infectie van de lagere urinewegen heet een blaasontsteking. Een infectie van de hogere urinewegen begint vaak in de blaas en heeft vervolgens de kans gekregen om op te stijgen. Dit leidt tot een nierbekkenontsteking. Een nierbekkenontsteking is ernstiger dan een blaasontsteking en kan nierschade veroorzaken

Nierbekkenontsteking, blaasontsteking of urineweginfectie?

Termen zoals urineweginfectie, blaasontsteking of nierbekkenontsteking worden in de regel nogal eens door elkaar gebruikt. Een urineweginfectie is eigenlijk een verzamelnaam voor zowel een blaasontsteking als een nierbekkenontsteking.

Een urineweginfectie wordt veroorzaakt door bacteriën, virussen en andere ziekteverwekkers. De grootste boosdoener is de darmbacterie Escheria Coli.

Blaasontsteking (cystitis)

Een blaasontsteking wordt ook wel cystitis genoemd. Vaak is op hetzelfde moment ook de plasbuis ontstoken (urethritis). Een blaasontsteking wordt veroorzaakt door:

  • Het binnendringen van bacteriën in de blaas: bij een verminderde weerstand kunnen bacteriën makkelijker binnendringen.
  • Slechte of juist te goede hygiëne: bij het verkeerd afvegen van de billen is er een kans om darmbacteriën de plasbuis in te vegen. De schaamstreek wassen met zeep verandert de zuurgraad van de geslachtsorganen. Bacteriën kunnen in een zure omgeving moeilijk overleven. Het advies is om de vagina alleen met water te wassen.
  • Lichamelijke afwijkingen: baarmoederverzakking of prostaatvergroting kunnen blaasontsteking veroorzaken. Door deze afwijkingen kan niet alle urine worden uit geplast. Hierdoor blijft steeds een restje urine achter in de blaas waarin bacteriën zich kunnen vermenigvuldigen.
  • Suiker in de urine: dit is een goede voedingsbodem voor bacteriën. Dit komt regelmatig voor bij diabetes-patiënten.

Blaasontsteking vrouw versus blaasontsteking man

Vrouwen hebben vaker een blaasontsteking dan mannen. De plasbuis van de man is langer dan de plasbuis van de vrouw, dus bacteriën moeten bij een man een langere weg afleggen om een blaasontsteking te veroorzaken. Daarnaast zit de plasbuis bij een vrouw dichter bij de vagina en de anus.

Ook tijdens de zwangerschap en na de overgang hebben vrouwen vaker een urineweginfectie. Soms krijgen vrouwen een blaasontsteking door geslachtsgemeenschap. Kou vatten of op de tocht staan heeft, voor zover bekend, geen invloed op het ontstaan van een blaasontsteking.

Nierbekkenontsteking (pyelonefritis)

Een ander woord voor nierbekkenontsteking is pyelonefritis. Wanneer een infectie opstijgt van de lagere naar de hogere urinewegen, kan een nierbekkenontsteking ontstaan. Daarnaast kan een nierbekkenontsteking veroorzaakt worden door (aangeboren) verstoppingen in de urinewegen. Deze verstoppingen kunnen veroorzaakt worden door een gezwel, nierstenen of een vergrote prostaat. Aangeboren afwijkingen, zoals terugstroming van de urine (reflux), kunnen de kans op nierbekkenontsteking vergroten.

De symptomen van een urineweginfectie zijn afhankelijk van de ernst en locatie van de infectie. Symptomen van een blaasontsteking verschillen met die van een nierbekkenontsteking.

Blaasontsteking symptomen

De meest herkenbare symptomen van een blaasontsteking zijn:

  • Vaak moeten plassen
  • Pijn tijdens het plassen
  • Een branderig gevoel bij het plassen
  • Troebele urine
  • Stinkende urine
  • Bloed in de urine, al komt dit niet vaak voor
  • Pijn in de buik of onder in de rug
  • Donkere of geconcentreerde urine

In sommige gevallen heb je geen klachten bij een blaasontsteking.

Nierbekkenontsteking symptomen

Een nierbekkenontsteking is veel ernstiger dan een blaasontsteking, waardoor de symptomen ook heviger van aard zijn. De kenmerken van een nierbekkenontsteking kunnen zijn:

  • Algehele malaise
  • Koorts
  • Overgeven
  • Pijn bij het plassen
  • Pijn onder de ribben die kan uitstralen naar de geslachtsorganen

Bij een kind is er vaak alleen sprake van koorts.

Een diagnose van een urineweginfectie wordt gesteld door onderzoek van urine.

Bij een urineonderzoek wordt onder andere gekeken naar het eiwitgehalte in de urine. Maar vooral ook naar de hoeveelheid nitriet. Dit is een afbraakproduct dat bij aanwezigheid van een infectie in grote hoeveelheden in de urine aanwezig kan zijn.

Voor urineonderzoek wordt meestal ochtendurine gebruikt, want ochtendurine is het meest geconcentreerd. Door test-strips in de urine te dopen kan het eiwit- en nitrietgehalte bepaald worden door de doktersassistente.

Als de uitslag niet voldoende duidelijk is, of niet overeenkomt met de klachten wordt de urine in het laboratorium gekweekt. Er wordt dan gekeken om welke ziekteverwekker het gaat en voor welke geneesmiddelen deze gevoelig is. Microscopisch onderzoek geeft meer in formatie over de soorten cellen in de urine.

Er zijn een paar tips die kunnen helpen een blaasontsteking te voorkomen.

  • Drink voldoende. Drink, als de gezondheid dit toelaat, minstens 1,5 tot 2 liter per dag. Ook als er al sprake is van een blaasontsteking, is het belangrijk om veel te blijven drinken. Doordat het plassen pijn veroorzaakt heb je de neiging om minder te drinken, maar het vocht zorgt er juist voor dat de ziekmakende bacteriën makkelijker 'weggespoeld' worden.
  • Plas regelmatig en plas zo goed mogelijk de blaas leeg.
  • Plas goed uit na geslachtsgemeenschap. Dit kan een blaasontsteking helpen voorkomen.
  • Denk aan goede toilethygiëne. Vrouwen kunnen na een toiletgang het best van voor naar achteren afvegen. Als je andersom afveegt (van achter naar voren) kunnen darmbacteriën gemakkelijk in de urinebuis komen en zo een infectie veroorzaken.

De behandeling van een urineweginfectie hangt af van de locatie en de ernst van de urineweginfectie.

Blaasontsteking behandeling

Een bezoek aan de huisarts is vaak nodig, omdat een blaasontsteking zich kan uitbreiden naar het nierbekken. Vaak zal de huisarts adviseren meer water of cranberrysap te drinken. Als de klachten na een week niet verdwenen zijn, moet er opnieuw overlegd worden. Vaak zal de huisarts antibiotica voorschrijven als de klachten niet vanzelf verdwijnen of de symptomen verergeren. Bij frequente blaasontsteking kan de huisarts een verwijzing meegeven naar een uroloog of gynaecoloog.

Neem bij zwangerschap en een verdenking van een blaasontsteking altijd contact op met de huisarts of verloskundige. Een onbehandelde urineweginfectie bij een zwangere vrouw kan in een ernstig geval leiden tot een vroeggeboorte.

Een nierbekkenontsteking wordt altijd behandeld met antibiotica. Als de infectie ontstaat door verstoppingen kan extra onderzoek worden gedaan, zoals bloedonderzoek en echo-onderzoek. Bij een verstopping zal er een operatie volgen. Wordt een verstopping te laat ontdekt, dan kan blijvende nierschade ontstaan. In dat geval kan dialyse en een niervervangende behandeling nodig zijn